Cor­nelis Bok (1777 — 1836)

Een opmerke­lijke West-​Friese kun­stschilder en romanschrijver

De in Enkhuizen geboren Cor­nelis Bok (1777−1836) woonde het groot­ste deel van zijn leven in Scha­gen. Het tijds­gewricht waarin hij leefde was voor Ned­er­land een peri­ode van economis­che en poli­tieke achteruit­gang. Ned­er­land had zijn posi­tie als wereld­macht ver­loren en er heer­ste armoe en tegen­spoed. Cor­nelis heeft dit zijn gehele leven moeten ondervin­den. Om zijn gezin te onder­houden nam hij noodged­won­gen aller­lei baan­t­jes aan, onder andere als gevan­gen­be­waarder. De bij dit beroep behorende gevan­ge­nis was geves­tigd in de west­elijke slot­toren van het Slot Scha­gen. Het gezin Bok woonde vele jaren in de oost­elijke slot­toren. Wie zal zeggen hoe het hem in betere tij­den zou zijn ver­gaan?
Bok schilderde voor­namelijk voor opdracht­gev­ers. Welgestelden die maar al te graag met hun bezit wilden pronken. Helaas was het aan­tal welgestelden in de Noord­kop beperkt. Voor Bok was daarom elke opdracht meer dan welkom.
Gezien de betrouw­baarheid van de afbeeldin­gen moet de basis daar­van zijn gelegd op locatie. Die locaties lagen meestal op loopaf­s­tand. Dat dat wil zeggen zodanig dat hij bin­nen één dag te voet uit en thuis kon zijn. Het meeste werk van Bok is bin­nen een straal van 15 km rond Scha­gen ver­vaardigd. Voor de trekschuit of postkoets zal hij, gezien de kosten, alleen als het uiterst noodza­ke­lijk was of betaald werd, gebruik hebben gemaakt.
Er zijn ongeveer 60 schilder­i­jen van Bok bek­end, inclusief een paar ont­dekkin­gen van de laat­ste jaren.
Cor­nelis Bok signeerde ook wel als „Cor­nelis Bock” of „Cor­nelis de Bock”.
Bok was naast schilder ook schri­jver. Hij heeft een aan­tal romans en toneel­stukken geschreven.

De beteke­nis van Cor­nelis Bok

Twee­hon­derd jaar gele­den was er geen fotografie. Wat belan­grijk was werd vast­gelegd in tekenin­gen en schilder­i­jen. Het inhuren van een teke­naar of schilder was niet goed­koop. Daarom zijn van onze relatief arme omgev­ing weinig afbeeldin­gen gemaakt. Wat bewaard is gebleven moeten we koesteren en zek­er­stellen. Dat geldt in belan­grijke mate voor het werk van Bok. Zijn werk geeft ons een nauwkeurig beeld van de ste­den en dor­pen van het Noorderk­wartier in de peri­ode 1790 tot 1830.

De Sticht­ing Meester­lijk Scha­gen heeft met drie pro­jecten de belang­stelling voor het werk van Bok sterk weten te ver­groten.
- de exposi­tie Meester­lijk Scha­gen
- de uit­gave van een boek over Bok
- de real­isatie van de Bokroutes
Gezien de erbarmelijke staat van som­mige van zijn werken werd het tijd voor een vierde project. Dat is in 2023 van start gegaan.

Restau­ratie? Een voor­lopig ono­plos­baar probleem

Na zo’n 200 jaar zijn veel schilder­i­jen toe aan restau­ratie. Echter er zijn een aan­tal oorza­ken die restau­ratie bemoeil­ijken:
1) de eige­naar is onbek­end
2) er bestaat alleen nog een foto
3) restau­ratie is kost­baar
4) de eige­naar kan (of wil) de restau­ratie niet betalen

Dan maar dig­i­taal restaureren

Alle bek­ende schilder­i­jen zijn dig­i­taal of fotografisch vast­gelegd. Na een grondige voorstudie blijkt het mogelijk de afbeeldin­gen dig­i­taal te restau­r­eren. Daar­bij wor­den de oor­spronke­lijke kleuren terugge­haald en vlekken en verkleurin­gen van het papier ver­wi­jderd. Zelfs schilder­i­jen die wij alleen nog van een foto ken­nen, kun­nen wor­den terugge­bracht in een staat die recht doet aan de oor­spronke­lijke. De uit­stral­ing van het authen­tieke schilderij bli­jft zo bewaard. Dat kan, omdat Bok hoofdza­ke­lijk ingek­leurde tekenin­gen en aquarellen maakte, waar­bij de „penseel­streek van de schilder, zoals bij oliev­erf­schiled­er­i­jen­wel­haaast” geen rol speelt.
Het project wordt uit­gevo­erd door Rut­ger Jan Bre­de­wold en zal in 2024 gep­re­sen­teerd wor­den. Rut­ger Jan is een bege­nadigd kun­ste­naar. Zijn achter­grond is een gede­gen oplei­d­ing aan de Rietveld Acad­e­mie als beeldend kun­ste­naar en kun­stschilder. Daar­naast heeft hij zicht gespe­cialiseerd als grafisch ontwer­per en kun­stken­ner. De link hieron­der geeft een inzicht in de staat van de schilder­i­jen van Bok.
 

Boek over Cor­nelis Bok

Het inter­es­sante boek Cor­nelis Bok (1777−1836), een opmerke­lijke West-​Friese kun­stschilder en roman­schri­jver - ISBN: 9080254649, geeft op uiterst lees­bare wijze een inzicht in het leven van Bok, zijn werk en de tijd waarin hij leefde. Het boek is een ini­ti­atief van de His­torische Verenig­ing Scha­gen en de Sticht­ing Meester­lijk Scha­gen. Het is gebaseerd op uit­ge­breid his­torisch onder­zoek van de auteurs van dit boek, de his­torici C. Bakker, J. R. Broz­ius, R. van de Pol en J. Plekker. Het boek werd in 2005 uit­gegeven door Uit­gev­erij Peter Sas­burg in Mid­woud. De dig­i­tale ver­sie is dankzij wel­wil­lende medew­erk­ing van Peter Sas­burg mogelijk gemaakt.

Terug naar Bokroutes